|
|||||||
|
|
|
|||||
|
|
|||||||
AKUPUNKTUR DERGİSİ . CİLT 13 . SAYI 51 . YIL 2003 KUPUNKTUR DERGİSİ . CİLT 13 . SAYI 51 . YIL 2003
FANTOM AĞRILARI VE AKUPUNKTUR
Abdulkadir ERENGÜL (*)
(*) Maltepe Tıp Merkezi Akupunktur Servisi Şefi, Prof. Dr.
ÖZET
Bu yazıda, dayanılamayan fantom ağrılarından ve hastayı bilhassa gece uykusuz bırakan ağrılardan bahsedilmiş ve akupunktur tedavisiyle şikayetlerin önlendiği bildirilmiştir. Anahtar kelimeler: Fantom, ağrı, akupunktur.
SUMMARY
In this article phantom pains and especially these pains causing the patient to lose sleep are dicussed. Acupuncture treatment is described as remedy for such phantom pains. Key words: Phantom, pain, acupuncture.
GİRİŞ
Vücudun herhangi bir kısmının, herhangi bir nedenle ampütasyonu cidd, işlevsel, duygusal, psikolojik ve sosyal sorunlara yol açmaktadır. Ancak burada yalnızca ekstremite ampütasyonunu takiben ortaya çıkan nörolojik sekeller üzerinde durulacaktır. Ekstremitenin ampütasyonundan sonra aynı bölgede batıcı ve şiddetli ağrılar ortaya çıkar. Ampütasyondan sonra vücudun bir kısmının kaybına bağlı olarak periferik sinir seksiyonunu takiben, hemen bir zaman sonra aynı şekilde denerve edilen bölgenin hissedilmesi ile sonuçlanmaktadır. 1951 yılında Fransız askeri cerrahı Amroise Pare, bacak ampütasyonu geçiren hastaların bu olaydan uzun süre sonra, ameliyatla alınmış bölgede fantom ağrıları çektiklerini bildirmiştir. Bu durum fenomen olarak adlandırılmaktadır. 4 ekstremiteli normal bir vücutta duyular; el , kol, ayak ve bacaklardaki reseptör sinirleri ile alınarak bir iletişim ağı ile omuriliğe aktarılır. Omurilik, tüm bu sinyallerin beyne doğru hareket ettiği bir çeşit süper yoldur. Sinyaller beyinde talamus tarafından alınır. Talamus özel yollarıyla vücudun her bir tarafından gelen sinyalleri yönlendirici, tekrar düzenleyici bir istasyondur. Talamus daha sonra bütün sinyalleri toplayıp, somatosensör kortekse yollar. Burada beyin sinyalleri bütün sıcak, soğuk, sert, yumuşak, olarak algıladığımız duyulara çevirir. Fantom ağrısı kol veya bacağın kesilen kısmında duyulur. Aslında uzuv ampüte edilmiştir. Bu ağrı ampütasyondan hemen veya yıllar sonra ortaya çıkabilir. hayatın ileri dönemlerinde ampütasyon geçirmişse, ağrının ortaya çıkma olasılığı daha yüksektir. Fantom ağrısının şiddeti kişiden kişiye değişir. Kol ve bacaklarda göğüse oranla (misal meme ampütasyonu) daha çok görülür. Ampütasyondan önce bölgede ağrı varsa, fantom ağrısı daha sık görülmekte ve daha şiddetli olarak ortaya çıkmaktadır. Fantom ağrısının ameliyat sonrası 1-2 yıl içerisinde giderek azaldığı ve en sonunda yok olduğu genellikle kabul edilmektedir. Fakat bazı vakalarda ampütasyondan 2-3 yıl sonra da fantom ağrıları ortaya çıkar. Ağrı çok zaman kramplarla birlilte seyreder. Batma ve yanma tarzındadır. Zaman zaman şiddetlenmeler görülür. Stres, ekstremitenin kaybına bağlı olarak depresyon ve diğer psikolojik baskılar ağrının şiddetlenmesine sebep olur. Fantom estremite olgusu bazı hastalara, kayıp ekstremite veya ondan geriye kalan parçayla ilişkisi olmayan duygular yaşatmaktadır. Kayıp ekstremitedeki ağrının fantom ekstremite algılanması olduğu ve bu durumun ağrının açıklanmasına yardımcı olduğu konusunda herkes hemfikirdir. Ancak, klinik bulgular ve sonrası, bu tip ağrıların ortaya çıkması henüz tam olarak açıklığa kavuşmamıştır. Fantom ağrı iyi tanımlanabilmiş bir kavram değildir. Ampüte edilmiş hastalar ve gözlemcilerin tanımladığı hem ağrı eşiğindeki, hem de ağrı toleransındaki farklılıklar ve ağrı hissinin tanımlanma ve kaydedilen farklılıkları fantom-stump ağrısı kliniğinin tanımlanmasında önemli bir engeldir. Ağrının hem ağrıyı çeken kişiler için, hem de yakınları için kişisel, psikolojik, sosyal ve duygusal olabileceği günümüzde bilinmektedir. Uzun süreli ağrı yakınmalarında ağrı tedavisinde yetersiz kalınması, sağlık sektöründe süregelen en önemli problemlerden birisidir. Bunun sebebi, etkili yöntemlerin mevcut olmamasından ziyade, hastaların ağrı tedavisi konusunda yeterli bilgilendirilmemesi ve bu konuda uzman kişilerin yardımına başvurmamasıdır. Ağrı tedavisinde, her türlü ağrılı hastanın tanısına önem verilmekte, bunun için de çok ayrıntılı olarak hastanın yakınmaları dinlenmekte ve daha sonra da eğer gerekirse, tanıyı destekleyici laboratuvar, görüntüleme tetkikleri ve tanıya yönelik girişimsel yöntemler uygulayarak, öncelikle ağrının gerçek nedeni ortaya çıkmaktadır.
FANTOM AĞRILARININ AKUPUNKTURLA TEDAVİSİ
Akupunktur pek çok hastalığın tedavisinde başarıyla uygulanmaktadır. Bilinmesi gereken, akupunkturun mucizevi bir yöntem olmadığı, Dünya Sağlık Teşkilatı’nın da kabul ettiği bilimsel bir tedavi yöntemi olduğudur. Tedavisi; akupunktur noktalarına batırılan iğnelerle oluşturulan impulsun, sistem aracılığıyla rahatsızlık kaynağı olan doku ve sistemi etkilemesi ile bunları etkileyen bir salgı ve hormonun salgılanmasını sağlamasıyla olur. Şimdi vakamızı görelim: 63 yaşında erkek hasta. 3.5 sene evvel sağ diz üstünden şeker hastalığı nedeni ile ampüte edilmiş. Bir sene evvel de, sol ayak küçük parmağı yine şeker hastalığı nedeniyle gangrene olmuş ve alınmış. Bacağında hafif ağrılar olmuş ve analjezikler ile ağrı bir süre geçmiş. Fakat son 3-4 aydan beri ampüte edilen bacağın olmayan kısmında ve uç kısmında öyle şiddetli ağrılar olmuş ki, hasta bilhassa geceleri uyuyamaz olmuş. Aldığı ağrı dindirici ilaçlar ve iğnelerden bir fayda görmez olmuş. Son olarak da bize akupunktur tedavisi için müracaat etmiştir. Hasta genel durumu iyi, robüst, sağ bacak diz üstünden ampüte, koltuk değnekleriyle yürüyebiliyor. Kan şekeri aldığı ilaçlarla normale dönmüş. Laboratuvar muayenelerinde kayda değer bir bulgu yok.
YAPILAN TEDAVİ
Kullanılan akupunktur noktaları
Kulakta: Shen men, point de Jerome ve antiagressif nokta.
Vücutta: YD-20, PdM, 2x KB-4, AD-15, İK-60 (solda),Mi-36 (solda), 2x SK-30, İK-54-58 (solda), 2xİK-25-28-31.
Tedaviye haftada iki kere olmak üzere ve akupunktur noktalarına iğne yaptıktan sonra, elektrostimülatör aletiyle 25 dakika akım verdik. Sonra hastaya 25 dakika TENS uyguladık. Hasta 4-5 tedaviden sonra, daha iyi olduğunu ve gece uyuyabildiğini söyledi. 10 tedaviden sonra çok daha iyi olduğunu ve maddi durumundan dolayı daha başka gelemeyeceğini bildirdi. 2 aydan beri kontrol altında olan hasta, ağrılarının hemen hemen tamamen geçtiğini ve onu tedirgin eden gece uykularının zararsız olduğunu söyledi. Akupunktur tedavisi yeterli eğitim ve beceri isteyen bir yöntemdir. Bilgili ve tecrübeli ellerde hiç bir sakıncası olmayan, rahatlıkla kullanılabilen bir metottur. Kesinlikle bilgisiz ellerde ve hele hele halkın piyasada bulunan aletlerle kendi kendine uygulayacağı bir tedavi şekli değildir.
KAYNAKLAR
1. Abramen, AS: The phantom phenomen, its use and disuse. Bulletin of the New York Academyof medicin. 57-112, 1981.
2. Bach, S; Noreng, MF: Phantom limb pain in amputees during the first 12 months fallowing limb amputation after preoperative epidural blocade. Pain 35, 297-301, 1988.
3. Carlen, PL and Wall, PD: Phantom limbs and related phenomena en recent traumatic amputations. Neorology, 28, 212-217, 1978.
4. Frederiks, JAM: occurence and nature of phantom limb phenomena falloeing amputation of body parts and fallowing lesions of central and peripheralnervous system. Psyciatria Neurologica Neurochirurgia. 66, 73-97, 1963
5. Hermann, LG; Gibs, EW: Phantom limb pain American Journal of surgry. 67, 168-180, 1945.