Free Web Hosting Provider - Web Hosting - E-commerce - High Speed Internet - Free Web Page
Search the Web

           AKUPUNKTUR DERGİSİ . CİLT 15 . SAYI 55-56 . YIL 2005 

TEDAVİYE  DİRENÇLİ  BAŞ AĞRILARI

Dr.  Faruk  Şahin

Eski Kuyumcular Mah, Çavuş Sokak, Erdem Ap. No 13 Balıkesir

Fizik tedavi uzmanı Tel (0266) 244 98 34

Headache is a common disorder and needs a multidisciplinary approach. Although many kind of method had been tried, sometimes it is not successful. In this article beside a general classification of headache, some therapevtic proposels has been ofered for resistent patients.

ÖZET

Baş ağrısı yaygın bir rahatsızlıktır ve multidisipliner bir yaklaşım gerektirir. Bazen, birçok tedavi metodu denenmiş olduğu halde başarılı değildir. Bu yazıda başağrısının genel bir sınıflandırması yanı sıra dirençli hastalar için bazı terapotik öneriler sunulmuştur.

Baş ağrısı birçok anabilim dalını ilgilendiren, multidisipliner yaklaşım gerektiren problemli bir konudur. Ayırıcı tanı ve hastalığı ortaya çıkaran sebeplerin belirlenmesi son derce önemlidir. (10-11)

Baş ağrısını ortaya çıkaran mekanizmalar konusunda birçok hipotezler vardır. Alerjik olaylar, vazoaktif maddeler tartışılıyor. Kohlenmonoxid gibi toxik maddeler tartışılıyor. Insektisidler, amfetamin, atropin, digitaller gibi ilaçlar, nikotin, anorganik maddeler, (arsen, borat, bromat, chlorat, bakır, lityum vb) veya nitrat gibi asidik maddeler üzerinde tartışılıyor. Kafein (haftasonları) ergot alkaloidleri, narkotikler, kodein, proflaktik migren ilaçları, potansiyel migren tetikleyiciler (çukulata, peynir, beyaz şarapta bulunan tiramin), fenilfitalinamin içeren gıdalar (peynir, kırmızı şarap) kahve, çay, süt domuz, sığır eti, muz, ananas, kandi şekeri, migren atağını başlatabilir. Yemek tuzu kuvvetli vazodiladatör etki ile migreni başlatır.

   Alkol de tiramin rezerpsiyonunu arttırarak vazodilatasyon etkisi ile migren atağı başlatabilir. Sık bir baş ağrısı sebebi de hipoglisemidir. Prof. R. Anderson birçok migren hastasında krom eksikliği bulunduğunu tespit etti. Krom şeker metabolizmasında önemlidir.

Başağrıları aşağıdaki başlıklar altında sınıflandırılabilir:

a. İç hastalıklarında görülen başağrıları:

1. Kardiovasküler sistem hastalıklarında görülen başağrıları. (Hipertansiyon, nitrogliserin baş ağrısı).

2. Metabolizma hastalıklarında görülen başağrıları. (Hipoglisemi).

3. Politoksik baş ağrısı (ilaç bağımlılığı)

b. Damar hastalarında görülen başağrıları:

1. Temporal arteritis (A₁ cranialis), Bing Horton = cluster başağrısı.

2. Damarlara bağlı yer kaplayıcı lezyonlar (Anevrizma, anjiom).

3. Beyin kanaması.

4. Sinüs ven trombozu

5. Migren dahil vazomotor başağrıları.

c. Kulak-Burun-Boğaz başağrıları

d. Diş hastalıklarında görülen başağrıları.

1. İltihaplı akut ve kronik başağrıları

2. Çiğneme sisteminin fonksiyonel bozuklukları, temporomandibuler diş fonksiyona bağlı başağrıları.

3. Parafonksiyon.

4. Yüz ağrısı. Tirgeminus nevraljisi, atipik nevralji,

e. Kadın hastalıklarında görülen başağrıları.

1. Östrojen, progesteron, gestajen seviyeleri, menstruel migren.

2. Ovulasyon bozukluğu başağrıları (mikroemboliler)

f. Psikiyatrik hastalıklarda görülen başağrıları

1. Histerik başağrıları

2. Gerilim başağrıları

3. Psikosomatik başağrısı, psikojen migren

4. Endojen depresyonun yansıması olarak kronik başağrıları.

g. Ortopedik rahatsızlıklarda görülen başağrıları

1. Servical sendrom

2. Oksipital nevralji

3. Kafatası başağrıları

4. Servikal omurlara bağlı başağrıları

5. Boyun omurlarına bağlı başağrıları

h. Dermatolojik hastalıklarda başağrıları

1. Zooster baş ağrısı

Akupunktur bilimi bakımında başağrılarını ortaya çıkaran sebepler:

1. Safra kesesi

2. Servical

3. Hava değişiklikleri

4. Odaklar

5. Depressif

6. Hormonal

7. Oftalmolojik

Enerjetik-kibernetik bakış açısıyla başağrıları

1. Enerji açısından meridyen rahatsızlıkları

2. Tanı ve tedavide engeller.

Yansıyan Başağrıları

Ağrı analizinde ağrı orjinine ulaşılmalıdır.

Akupunktur-avriküloterapi metodu ile tedaviye dirençli baş ağrılarının tedavisi:

Tedaviye dirençli baş ve yüz ağrılarında ayrıca tanı çok önemlidir. Spesifik başağrısı analizinde ağrının lokalizasyonu, karakteri, ağrının başlangıç yerine yayılımı, günlük ritmi, ağrıya eşlik eden durumlar (görme bozuklukları, göz yaşarması, bulantı, paraestezi, hipoestezi, hipoalgezi, parezi) ağrıyı değiştiren durumlar (baş hareketleri, ayakta durma, yatma) göz önünde bulundurulmalıdır. Ağrıyı ortaya çıkaran durumlar (ışık, hava değişikliği, alkol, nikotin, ilaçlar, psikolojik problemler, servical problemler) da ağrı analizinde önemlidir. Bayanlarda ağrının adet dönemleriyle, hamilelikle, menapozla ilişkisi sorulmalıdır. (12)

Çin Tıbbına Göre:

a.  Ağrının masajla hafiflemesi boşluk, sakin durma ile hafiflemesi doluluk, soğukla hafiflemesi doluluk ve sıcaklık, sıcak ile hafiflemesi boşluk veya soğukluk durumunu gösterir.

b. Ağrının masajla artması doluluk, sakin durmakla artması boşluk, ısıyla artması sıcaklık, veya doluluk, hareketle artması doluluk, soğukla artması soğukluk ve boşluk durumunu gösterir.

Ağrı analizi ailevi hastalıklar ve ilaç tüketimi ile tamamlanır. Anamnezde doğum travması, çocukluk döneminde ağır enfeksiyon, boyun ve kafatası travmaları, göz, kulak diş, ve çene eklemi rahatsızlıkları (potansiyel odak), kardiovasküler rahatsızlıklar, böbrek rahatsızlığı, alerjik reaksiyonlar, kronik enfeksiyon hastalıkları, sinir hastalıkları soruşturulmalıdır.

Geçmişte kafa ve çevresinde cerrahi müdahalelerden kalma skatrisler, kronik sinüzitler sebep olarak araştırılmalıdır.

Hava değişikliğinden etkilenen başağrılarında seratonin salınımı ağrının başlatılmasında önemli rol oynar.

(1) Akupunkturla seratonin serbestleştirilmesi, günlük değişken manyetik alan tedavisi (4,8,15 H2 10¹) iyi gelir.

Akupunkturist ağrının hangi meridyen üzerinde seyrettiğine de dikkat eder .(2) Safra kesesi, mide, üçlü ısıtıcı meridyeni gibi. İdrar kesesi meridyeni frontalden oksipitale veya  tersi yönde ağrı ile kendini gösterir. Kafanın derinliklerinde hissedilir. Safra kesesi meridyeni başağrısı temporal veya temporooksipital olarak yayılır. Mide meridyeni başağrısı daha ziyade parietal bölgededir. Üçlü ısıtıcı meridyeni baş ağrısı frontal, özellikle lateral göz açısı bölgesinde lokalizedir.

Baş ağrısı patogenezi multifaktöriyel yönlerden araştırılmalıdır. Birçok, kafa bölgesinde lokalize olmayan durumlarda baş ağrısı ortaya çıkabilir. Vazomotorik başağrılarında hastanın psisik reaksiyonları, depresyon hali göz önünde bulundurulmalıdır. Terapiye dirençli durumlarda odak problemi ile birlikte deprasyon da göz önüne alınmalıdır. Çiğneme sistemi fonksiyonel bozuklukları göz önünde bulundurulmalıdır. Çiğneme kaslarının gerginliğine bağlı başağrılarında seyrek olmayarak sessin bir depresyon göz önünde bulundurulmalıdır.

Temporal bölgedeki başağrıları sıklıkla oklüzyon rahatsızlıklarına atfolunur, ağrılı taraf erken kontrakte olur. Erken kontraksiyona bağlı başağrısı frontale de vurabilir.

Başın tipik hareket kısıtlığı ile birlikte seyreden tipik oksipital başağrıları ve  boyun-omuz bölgesi başağrıları ile ileri oklüzyon bozuklukları, çene anomalileri, çene eklemi disfonksiyonları karıştırılmamalıdır.

Tedaviyi planlarken bilinen klasik noktalar, hastaya özgü noktalar, VAS ile bulunan noktalar dikkate alınmalıdır. (3)

Klasik akupunktur noktaları

1. Sinüzit baş ağrısı, depressif başağrısı.

Y D 19 ( başın YIN ve YANG enerjisinin birleştiği nokta). Özellikle bitkin hastalarda önemlidir. Fazla derin batırılmamalıdır, baygınlık ve baş dönmesi yapabilir.

2. Spastik başağrısı. İB 8 (ince barsak meridyeni sedasyon noktası).

3. Konjestif başağrısı Ül₃ (Üçlü ısıtıcı meridyeni tonifikasyon noktası).

4. Vazomotorik başağrısı ÜI₄ (üçlü ısıtıcı meridyeni kaynak noktası).

5. Özellikle adet döneminde şiddetli başağrısı olduğunda İB₄ (ince barsak meridyeni kaynak noktası) İK64 ile birlikte.

6. Baş üzerinde global etkisi olan noktalar DS6 (üçlü ısıtıcı meridyenine geçiş noktası KC₃ (Karaciğer meridyeni kaynak noktası).

7. Hareketle artan, sakin durmakla azalan başağrısı. AD4 (ince barsak meridyeni alarm noktası).

8. Kuvvetli unilateral yarım başağrısı. AC7 noktası kontrlateral iğnelenir. AC₇ kalın barsak meridyeni ile geçiş noktasıdır, kardinal noktadır, çok yüzeysel iğnelenmelidir, aksi halde başdönmesi olabilir.

Kulak akupunkturu:

Bütün metodlar kullanılarak kulakta nokta taraması yapılmalıdır. Bazen retroairüküler motor noktalar da bulunabilir, özellikle boyun omurları bölgesinde bulunan retroaurüküler motor noktaları çok etkili olabilir. Sıfır noktasından point de jeromeye bir hat çekip uzatıldığı zaman helix kenarında Arnoid nevralji noktası bulunur. Muskulus sternokleido’ya yayılan yarım başağrılarında çok etkililir. (9)

Baş ve çevresini temsil eden reflex noktaları antıtragusun alt sınırından supralobuler kıvrıma kadar uzanır. Birçok nevralji vakasında kulak frekans zonu F ile G sınırında sensoriyel noktalar bulunur. Baş ağrısı reflex lokalizasyonunda ve migren zonunda, (imbik karteksin çekirdek bölgelerinde anlamlı noktalar bulunabilir.

Baş ağrısı tedavisinde lokal odak ve bozucu alan araştırması unutulmamalıdır.

Ağrı mekanizması üzerine etkiler.

Akupunktur tedavisinde negatif feedbackin kırılması ve korteksin ağrı giderilmesi hadisesini kavraması öne çıkar.

Talamus reflex noktası (kapı), omega esas noktası (kortekse fixe ağrı), kuvvetli analjezik analoğu, pisişik nokta, sıfır noktası anmienz (NP28 psikojenik orjinli başağrılarında sedatif) sıklıkla kombine edilir.

Artmış kas tonusu dalak ve safra kesesi meridyeni noktaları ile (DP₃, SK₇,8,12) gevşetilebilinir. Özellikle trigeminal nevraljili hastalarda olmak üzere endorfin ve enkefalin defisiti bulunmayabileceğini düşünmek gerekir.

Psikolojik problemleri de bulunan ağrılı hastalarda Mi₃, İB64, AD6, YD16 noktaları değişimli olarak tedaviye ilave edilmelidir. Kulakta trankilizan, korku-üzüntü, anti deprasyon noktası, RNS noktaları da dikkatle alınmalıdır. Sinir sisteminin tükenmiş olduğu hastalarda homopati ilaçlarından fosfor D6, D30 ve acid fosfor D3 tecrübe ile iyi gelmektedir. Uzun süreli analjezik kullanımının paradox etkileri homopatiklerle ortadan kaldırılabilir. Hastanın her hareketinde başağrısı artıyorsa Bryonia D₃ DİL bir bardak suya 3,4 çay kaşığı atılır ve günde 3,4 kez içilir. Hasta başını duvara çarpmış gibi ağrı hissediyorsa Melilotus Tct D₁ denenebilir. Chamilla D 200,  3,5 çay kaşığı sublirgual verilebilir. Ağrı özellikle yatakta iken artıyorsa Belladonna- İnjeel, belladonna Homaccord verilir.

Tedaviye dirençli başağrılarında: Çinko ve mangan, meningeon D₃, gliom D₃ denenebilir.

Servikal migrende: İnce ve kalın barsak meridyenleri yönetici damar meridyeni esas alınır. KB₄, İB₇ idrar kesesi 1,2,4, BÖ 3,6, İK 60+YD₃ noktaları kullanılabilir.

Şakak başağrsı: IB4, Mİ36, Mİ41, Ka3, Mİ_1, Mİ₂, noktaları düşünülebilinir.

Safrakesesi Migreni: SK1, PdM, Tai, Yang, 3123 kullanılabilir.

Vegetatif Denge için: İK10 (Parasempatik etki,) SK20 (sempatik etki) birlikte kullanılır. Kronik ağrılı durumlarda psitik şikayetler başladığı için Omega 1 noktası kullanılmalıdır. Uzun süren migrenlerde antidepresyon noktası, R-noktası (Bourdiol), Omega esasa noktası kombine edebilir. Depressif migrenlerde antidepresyon noktası, Trankilizan noktası, akciğer noktası aktif bulunabilir.

Vücut Akupunkturu ile Başağrısı Tedavisi

Literatürde sayısız örnekler vardır(3). Hastanın konstitüsyonel yapısı, ağrıyı etkileyen iç ve dış faktörler, klinik durum, diğer hastalıklar ve immunite göz önüne alınarak bir tedavi programı çıkarılmalıdır. Kavşak noktaları kullanılabilir. Örneğin: İK1, İK2, İK10, SK1, SK3, SK20, Mİ1 Mİ3, Mİ4, İB18, 31 17, 31 20, 31 23 YD14(13) gibi. Xi (akut nokta) noktalarının ağrılı durumlarda özel bir önemi vardır. Örneğin KB7, Ka6, İB6, DS4, İK63 gibi.

Ağrının meridyenlere göre yayılımı:

İdrar Kesesi Başağrısı: Başta derindedir.

Safra Kesesi Başağrısı: Şakağa göze vurur.

Üçlü Isıtıcı Başağrısı: Kulağın önünden şakağa, çene eklemi çevresine vurur.

Mide Meridyeni Başağrısı: Şakak, üst alın köşesine vurur.

Üst alt eşleşmesi:

İdrar Kesesi Başağrısı: Vazomotor başağrısı şeklindedir. Yukarıda İK2, İK8, İK10, Aşağıda İK60, İK67, BÖ7 noktaları eşleşebilir.

Safra Kesesi Başağrısı: Sıklıkla idrar kesesi meridyeni ile birlikte SK3, SK7, SK8 yukarıda, SK20 refional, SK34, SK43, KC8 aşağıda eşleşebilir.

Üçlü ısıtıcı Başağrısı: Ül5, Ül21, yukarıda SK31, SK43, KC8, K9 aşağıda eşleşebilir.

Mide meridyeni Başağrısı: Çoğunda uzun süreli bulantı vardır, kroniktir. Mİ1, yukarıda Mİ36, Mİ40, Mİ45, DP6, Ad12 aşağıda eşleşebilir.

Hormonal Migren Ağrısı: DP6, DS6 (Kardinal nokta, ül 4’e geçiş noktası) 31 22, 31 23 kullanılabilir).

Vazomoforik Başağrısı. Üçlü ısıtıcı meridyeni başağrısı. Vasküler kökenlilerde 3I4 (kaynak noktası).

Konjestif Başağrısı: 3I3 (tonifikasyon noktası), İB8, İK64

Vejetatif Başağrısı: İK10, SK20, KA5 (geçiş noktası, yang emasyona bağlantı).

Burun ve Alın Bölgesi Başağrısı: İK1, İK2, Inntang alın bölgesi için, Mİ2, İB18, Mİ7 çene bölgesi için.

Frontal Başağrısı: KB4, Mİ8, İnntang, YD23, Mİ44, İK2, İK3, İK67,

Parietal Başağrısı: İB3, YD20, İK67, SK8, SK38

Oksipital Başağrısı: İB3, SK20, YD14, YD16, (YD28) İK60.

Kulak Akupunkturu ile Migren Tedavisinde Tecrübeler:

Hastaların kendine has migren sebepleri, iç ve dış faktörler, hesaba katılarak tedavi yapılırsa başarı oranı yüksektir. Aşağıda migrenin avriküloterapisi ile ilgili bazı örnekler verilecektir. Ancak bunlar aynen kopyalanmamalıdır. Bu noktalar kemikte en fazla aktif bulunan noktalar göze alınarak belirlenmiştir(9).

Başağrılarının Akupunktur Dışı Tedavileri:

I.                  Medikal, Farmakolojik

1.      Nonsteroid anti-entlamatuar ilaçlar.

2.      Benzodiazepinler.

3.      Adele gevşeticiler.

4.      Antidepresonlar.

5.      Antiepileptik ilaçlar.

6.      Nöroleptikler.

7.      Befa blokörler.

8.      Kalsium antagonistler

9.      Ergot deriveleri

10.  Kortizon

11.  Diğer ilaçlar (sumatriptan)

II.               Nonfarmakolojik

1.      Biofeedbek

2.      TENS

3.      Egzersiz

4.      Fizik tedavinin diğer formları

5.      Akupunktur, avriküloterapi

Migrenin İlaçlarla Proxlaktisi:

Tablo1: Migren Proflaxisinde İlaç Seçimleri

KAYNAKLAR

1.      Anthony M. Hinterberger,  H. Lazce CW: plasma seratonin in migraine and stress.

2.      Bischkoj: Einführung in die Akupunktur. 15. Aufı. Karl F, Haug Verlag, Heidelberg 1996.

3.      Bischloj: Akupunktur fürmüsig fortgeschrittenc. 5. Aufı. Karl F, Haug, Verlag, Heidelberg 1988.

4.      Bischloj: Akupunktur für masig fortgeschrittene. 6. Aufı Karl F, haug, Verlag, Heidelberg 1988.

5.      Baldry P.: Aetiology and Treatment of some common cephalgies. Acupuncture in medicine June 1999 vol 17 (1). P: 22-35.

6.      Buzzi M.G, Moskowitz M.A The antimigraine drug sumatriptan blocks neurogenic extravasation from blood vessels in rat duramater. European Journol of pharmacology. 1989. 165 251-8.

7.      Headache Classification Committee of the international headache sociaty. Classifiration and Diagnostic Criteria for headache disorders. Cranial nevralgias and facial pain. Cephalgia 1988 7 (pupl)1-96.

8.      Marrus D A. Interrelationships of neurochemicals estrojen and recurring headache.

9.      Mestalier O: Der kopfschmerz, Diagnastic and Therapie bei Therapieresistenz. Dtsch 2. schr. Akup. 39,5 (1996) P:103 114.

10.  Mongini F: Headache and facial mpain. Thieme. Stuttgart, Newyork 1999.

11.  Olesen J, Bonicajj: editor The wanagement of pain 2nd ed. Pennsylvania: Le and Febiger. 1990. P706-11.

12.  Somervlle B.W. Estrogen- withdrowl migraine. Duration of exposure required and attempted prophylaxıs by premenstrual estrogen andminstration. Newrology 1975.

13.  Vincent A.A controlled trial of treatment of migraine by acupuncture. The cliniral Journal of pain 1989. S(4). 305-12.

14.  Zeitler H. Aupunktur des Kopfshmerz syndroms. Karl F. Havg Verlag Heidelberg. 1987.